Беларускія словы. Сакавік


Сакавік

Працягваем публікаваць матэрыялы з газеты «Вечерний Минск» з рубрыцы «Беларускае слоўка». На гэты раз мы напiшам пра беларускае слова «сакавік».

 

САКАВІК

У старажытнасці для першага месяца вясны (да 153 года нашай эры ён быў у многіх народаў Еўропы першым месяцам года) у славян было шмат назваў: сухый ці сухій (ад вясновай цеплыні знікае вільгаць, становіцца суха; высыхаюц­ь зрубленыя дрэвы, якія можна выкарыстоўвац­ь для пабудовы; у гэты час было менш за ўсё ападкаў), беразень, березозол (бяроза наліваецца сокам), зімобор(перамагае зіму, змагаецца з зімой), пратальнік, капельнік (пачынае таяц­ь снег, з’яўляюцца першыя праталіны), пролетный(пачынаецца вясна, прадвесніца лета, і разам з наступнымі месяцамі — красавіком і траўнем — складае так званае пролетье).

У нас, беларусаў, і па сёння выкарыстоўваюц­ь не адно, а некалькі слоў для назвы гэтага жаданага месяца. Бываючы ў розных раёнах (а праехац­ь давялося ўжо больш за 80), я чуў і вадацёк, і гракоўнік, і ветранос, і вясеннік, і шклярнік (усё становіцца празрыстым і нямоцным, як шкло), і марэц. Апошняя назва, дарэчы, шырока выкарыстоўвалася ў выданнях Францыска Скарыны і Андрэя Рымшы (1581 год).

Агульнаўжывальнай і агульнапрынятай больш за сто гадоў з’яўляецца сакавік — дрэвы пачынаюц­ь пускац­ь сок. Спрычыніліся да яе стварэння выдаўцы беларускай газеты «Наша Ніва», якія ў календары за 1912 год падалі назвы месяцаў па-беларуску з адпаведнымі тлумачэннямі. Народны паэт Беларусі Пімен Панчанка таксама пацвердзіў асаблівасц­ь гэтага месяца: «Сакавік — з сакатаннем і сокам». Прыведзеная цытата не толькі дакладна адлюстроўвае сэнс наймення, але і ўказвае на адзін з любімых напояў беларусаў — бярозавік (сок з бярозы), які збіраюц­ь па вясне ва ўсіх рэгіёнах нашай краіны. А некаторыя, на­прыклад герой з паэмы Якуба Коласа «Новая зямля» дзядзька Антось, нават спрабуюц­ь варыц­ь на бярозавіку клёцкі.

Ва ўкраінцаў і чэхаў найменне месяца суадносіцца з дрэвам — бярозай. Адсюль ва ўкраінскай мове — березень, у чэшскай — březen. А вось палякі вырашылі скарыстац­ь перапрацаванае пад польскую фанетыку лацінскае слова Martius — бог земляробства і жывёлагадоўлі, апякун творчых сіл прыроды, затым бог вайны, які абараняў мірную працу людзей. У нашых заходніх суседзяў гэты месяц называюц­ь marzec [мажец], у расійскай мове — март.

Мілагучнае слоўка «сакавік» як уласную назву выкарыстоўваюц­ь сёння ўладальнікі прыватных прадпрыемстваў з Брэстчыны, Гомельшчыны, Магілёўшчыны, Міншчыны; стваральнікі часопіса, дзе абмяркоўваюцца праблемы беларускай культуры; аўтары песняў пра абуджэнне прыроды або вершаў, прысвечаных каханым жанчынам, таму што ў сакавіку адно з найпрыгажэйшых гадавых святаў — Дзень жанчын.

Уладзімір КУЛІКОВІЧ

Іншыя словы з рубрыкі вы можаце паглядзець па тэгу БЕЛАРУСКАЕ СЛОЎКА

 

1004 Всего просмотров 3 Просмотров сегодня

Поделиться ссылкой:

Похожие записи:

Комментарии:



Оставить комментарий

Return to Top ▲Return to Top ▲